Od czego to zależy, że niektóre osoby w wieku młodzieńczym mają trądzik, a inne nie?

Trądzik jest chorobą o złożonej etiopatogenezie, w której znaczenie mają cztery czynniki. Jednym z nich są czynniki genetyczne, bezpośrednio wpływające na to, że u jednych osób jest większa skłonność do nadmiernego rogowacenia mieszków włosowych, a u drugich mniejsza. Drugi czynnik to właśnie nadmierne rogowacenie mieszków włosowych, a trzeci – nadmierny łojotok. Dodatkowym czynnikiem jest  występowanie w nadmiarze bakterii Propionibacterium acnes. Bakterie te wówczas mają znaczenie, gdy jest ich bardzo dużo. Ponieważ  występują na skórze każdego z nas, zrobienie badania na ich obecność i wynik pozytywny wcale nie świadczą o tym, że trądzik się pojawi. Dopiero gdy wszystkie te cztery czynniki nakładają się na siebie, mogą powodować trądzik. 

Bardzo ważny jest czynnik związany z predyspozycjami genetycznymi. Wiadomo jest, że w rodzinach, w których był ciężki trądzik, pojawienie się jego ciężkiej postaci w kolejnych pokoleniach jest szalenie prawdopodobne.  Stąd tak ważny jest pierwszy wywiad z pacjentem - gdy dowiadujemy się, że w rodzinie były przypadki ciężkiej postaci trądziku, od początku musimy inaczej traktować tego pacjenta, włączając bardziej agresywną terapię, chroniącą przed skutkami ciężkich zmian potrądzikowych. 
Obecnie dysponujemy wieloma kierunkami działania prowadzącymi do pełnego wyleczenia zmian trądzikowych i do znacznej poprawy komfortu pacjenta.

Czy ci, którzy w wieku młodzieńczym nie mieli widocznych zmian trądzikowych, mogą się ich spodziewać później?

Tak. Trądzik może się pojawić w wieku późniejszym. W tej chwili zaczynamy zwracać uwagę na pewną postać trądziku, tzw. trądzik osób dojrzałych, który albo jest przetrwałą formą trądziku młodzieńczego, czyli właściwie ten trądzik w ogóle nie ustępuje od młodości do wieku 40 lat, a nawet dalej, cały czas utrzymują się zmiany lub właśnie pojawiły się pierwsze zmiany trądzikowe po 30 roku życia.

Ta ostatnia postać trądziku częściej występuje u kobiet i jest związana z czynnikami stresowymi. Można zatem mówić, że to typ choroby cywilizacyjnej. Jest to uzasadnione szczegółową etiopatogenezą trądziku. Trądzik jest związany z występowaniem androgenów, zwanymi hormonami stresu. Produkcja tego hormonu może zatem albo spowodować wystąpienie trądziku, albo nasilać zmiany trądzikowe.

Co jeszcze może nasilać zmiany trądzikowe? Czy odpowiednia dieta i styl życia są w tym przypadku ważne?

Pewną poprawę może dać zachowanie prozdrowotne. Po pierwsze dieta, która nie może zawierać zbyt dużo ostrych, mocno pikantnych i ciężkostrawnych dodatków, ale również i czekolady i produktów czekoladowych. Uważa się, że te produkty lub powstałe z ich rozpadu związki mogą  drażnić mieszki włosowe i tym samym powodować nadmierne rogowacenie. Powinny być zatem eliminowane z diety. Alkohol na pewno także należy do używek niekorzystnych dla osób z ciężkim trądzikiem.

Zaleceniem byłoby unikanie stresu, jeśli w ogóle można go uniknąć, a także pracy w pomieszczeniach bardzo nagrzanych i bardzo wilgotnych. Łój jest bowiem rozprowadzany przez wodę Duże nagrzanie i zwiększona wilgotność zwiększa  łojotok, a łojotok to przecież podłoże trądzikowe.
Kontrowersyjną sprawą jest sprawa słońca. U właściwie 20 % osób z trądzikiem poprawia się on po nasłonecznieniu. Dotyczy to jednak tylko trądziku średnio nasilonego. Wiemy, że jeśli się opalimy i nasza skóra jest wysuszona słońcem, to zmniejszają się również objawy trądziku.

Nie sprawdza się to jednak w przypadku trądziku mocno nasilonego. Ponieważ opalanie prowokuje reakcje zapalne, zwłaszcza opalanie poprzez fazę ostrego zapalenia, a nie smaganie słońcem i wiatrem,  zwiększają  łojotok i objawy trądziku się nasilają. Jest to typowa  reakcja, zatem w październiku i listopadzie mamy najwięcej pacjentów z ciężkim trądzikiem.
 Osobom z ciężkim trądzikiem zaleca się unikanie w nadmiarze promieni słonecznych.
 
Czasem do walki z trądzikiem młodzieńczym przepisuje się nastolatkom leki hormonalne, tabletki antykoncepcyjne. Czy nie zaburzy to gospodarki hormonalnej nastolatka i nie będzie miało później skutków ubocznych?

Nie. Oczywiście są pewne obostrzenia związane z wiekiem i z tym, czy stwierdzamy jakieś patologie dotyczące hormonów. Jest to leczenie przede wszystkim  antyandrogenowe.  Gdy stwierdzamy nadmiar androgenów spowodowany nadmierną ich produkcją, ale niezwiązaną z rozwojem ogniska aktywnego, uzasadnione jest podawanie leków antyandrogenowych. Antyandrogeny działają także na obwodzie (skóra), hamując biologiczny wpływ androgenów na tkanki.

U niektórych osób terapia antyandrogenowa  przynosi  bardzo dobre efekty. Jest to metoda bezpieczna, jeśli antyandrogeny podawane są pod okiem lekarza, który to kontroluje.
Jest to jednak terapia zastrzeżona dla kobiet, mężczyźni nie mogą być leczeni antyandrogenami, ponieważ to rzeczywiście zaburzałoby ich gospodarkę hormonalną. Większość preparatów antykoncepcyjnych ma pewną ilość antyandrogenów, zatem u niektórych kobiet z niewielkim trądzikiem nawet samo stosowanie antykoncepcji jest jedną z metod leczenia trądziku.

Poza tym zastosowanie takiej terapii wiąże się zawsze z indywidualnymi uwarunkowaniami. Nie można ogólnikowo powiedzieć, kiedy taką terapię można stosować, a kiedy nie. Zawsze jest to sprawa rozpatrywana indywidualnie.

Zaskórniki to pierwsza faza rozwoju trądziku. Jakimi preparatami należy je leczyć?

Zaskórnik to pierwszy wykwit na skórze o podłożu łojotokowym, który rozpoczyna trądzik. Jest to pierwotna zmiana trądzikowa, która jest zmianą niezapalną, niemniej jednak z niej rozwijają się grudki, krostki, nacieki, torbiele i inne zmiany, których tak bardzo się obawiamy.

Ponieważ zaskórnik nie jest zmianą zapalną, nie da się go leczyć antybiotykiem. Mamy do dyspozycji  całą grupę preparatów do leczenia różnych odmian trądzikowych – w przypadku trądziku zaskórnikowego polecane są preparaty złuszczające z witaminą A. W niektórych przypadkach, przy leczeniu trądziku zaskórnikowego w zaawansowanej postaci uzasadnione jest podawanie doustnie kwasu witaminy A.

Jak można usunąć blizny będące pozostałościami po trądziku młodzieńczym?

Zasada jest taka - raczej nie doprowadzamy do pojawienia się blizny. Po to leczymy trądzik, żeby tych blizn nie było.
Jeśli jednak blizny pozostały, jest co najmniej kilkanaście metod, które mniej lub bardziej trwale mogą je usunąć. Wszystko zależy jednak od głębokości i rozmiaru blizny. Czasem mamy do czynienia z bliznami kosmetycznymi, bardzo gładkimi i łatwymi do kamuflażu. Niestety mogą się także pojawić blizny pozaciągane, jak po ustąpieniu dużych nacieków czy cyst, lub też blizny przypominające sopelki lodu wbijane w skórę. Ta grupa blizn jest bardzo trudna nie tylko do kamuflażu, ale i do terapii.

Należy też wiedzieć, że jeśli blizna dotyczy skóry właściwej, to w 100 % usunąć się jej nie da. Jesteśmy skuteczni w stosunku do płytkich blizn, sięgających 1 mm. Wtedy usuwamy je metodami peelingującymi różnego rodzaju: są to peelingi fizyczne, chemiczne, mieszane, czy dermabrazja. Z kolei w sytuacji gdy blizny są dużo głębsze, istnieją sposoby wypełniania ich wypełniaczami. Są to jednak metody nietrwałe, bowiem wypełniacz utrzymuje się w tkankach różnie długo, od trzech miesięcy do roku, u każdego jest to indywidualna sprawa.

Niemniej jednak najważniejsze jest zapobieganie bliznom. Dużo łatwiej jest zapobiegać niż leczyć. W przypadku blizn sięgających głęboko do skóry właściwej nie ma szans na pełne wyleczenie. To wynika z fizjologii skóry i procesów gojenia, które w niej zachodzą.


Rozmawiała
Anna Maria Piątkowska