Zabawa pozwala na lepsze opanowanie świata, poznanie i przekształcanie otaczającej go rzeczywistości, bardziej adekwatne radzenie sobie z problemami i lękami, lepsze rozumienie siebie i relacji między sobą a światem.
Zabawa zaspokaja podstawowe potrzeby: aktywności, pozytywnych kontaktów z otoczeniem, uznania społecznego, osiągnięć, pokonywania trudności, potrzeby estetyczne, itp.

Wyróżnić możemy następujące rodzaje zabaw: manipulacyjne, tematyczne, konstrukcyjne, dydaktyczne, ruchowe.
Jedną z pierwszych zabaw dziecka jest dotykanie, poruszanie zabawek pokazywanych przez rodziców, mogą to być pluszaki zawieszone nad łóżeczkiem czy grzechotka. W późniejszym okresie dziecko próbuje chwytać zabawkę, manipulować nią przez dotykanie, potrząsanie, stukanie, podrzucanie - wszystko to daje możliwość zbierania różnorodnych doświadczeń dotyczących właściwości przedmiotów oraz wzbogaca doznania dziecka. Ważne jest, by w tym procesie uczestniczyła osoba dorosła, która będzie koordynować jego przebieg na przykład przez oddalanie i przybliżanie zabawki tak, by dziecko doskonaliło odruch chwytania. Zabawy, w których rodzic bierze dziecko na ręce, podnosi do góry, huśta miarowym ruchem, oswajają dziecko z przestrzenią.
 
Zabawy konstrukcyjne polegają na budowaniu, konstruowaniu i wytwarzaniu (np. budowanie z klocków, rysowanie, lepienie z plasteliny, nawlekanie koralików). Zabawa konstrukcyjna zależy od rodzaju doświadczeń dziecka. Na jej rozwój wpływają warunki, w jakich dziecko się wychowuje, a w szczególności dostęp do materiałów i narzędzi, które odgrywają główną rolę w zabawach konstrukcyjnych. Kształcą precyzją ruchów, myślenie i wyobraźnię dziecka, rozwijają jego uwagę, wytrwałość, systematyczność i umiejętność pokonywania przeszkód. Dziecko powinno umieć cieszyć się własnym dziełem. Obserwacja zachowania dziecka w czasie zabaw konstrukcyjnych może dostarczyć materiału na temat indywidualnych cech jego charakteru i osobowości.
    
Zabawy tematyczne pojawiają się na przełomie 2 i 3 roku życia, polegają na bawieniu się „w coś” lub „kogoś”, w nich dziecko naśladuje zajęcia dorosłych, wciela się w różne postacie: jest mamą, tatą, lekarzem, odtwarza zaobserwowane sytuacje. Początkowo zabawy te są ubogie, gdyż dziecko naśladuje pojedyncze czynności z życia codziennego. Z czasem jednak treść ich staje się bardziej różnorodna, a dziecko odtwarza ciąg czynności związanych z daną sytuacją np. zabawa w szpital. W przypadku zabawy zbiorowej następuje podział ról. Dziecko bawiąc się, często włącza wyobraźnię i fikcję, wprowadzając wymyślone osoby i pozorne czynności. Rozwija to jego pomysłowość, wyobraźnię, umiejętność kojarzenia wiadomości i faktów.
 
Zabawy dydaktyczne (łamigłówki, gry planszowe, zręcznościowe, loteryjki, domina liczbowe i obrazkowe) - ich celem jest rozwijanie określonych czynności poznawczych. Powinny odbywać się przy pomocy i z udziałem dorosłych. Zabawy te uczą koncentracji uwagi, spostrzegawczości, refleksu, logicznego rozumowania, kojarzenia pojęć, różnicowania kolorów, kształtów. 
Zabawy ruchowe (np. bieganie, skakanie) mają duże znaczenie nie tylko dla rozwoju fizycznego, dzięki nim dzieci uczą się zasad współdziałania w grupie, odpowiedzialności, wytrwałości, rozwijają spostrzegawczość, orientację w przestrzeni, przyczyniają się do dobrego samopoczucia, pozwalają na rozładowanie napięcia emocjonalnego.

Gry i zabawy podejmowane przez dziecko przyczyniają się do rozwoju fantazji i inteligencji, sprzyjają rozwojowi uczuć społecznych. W zabawie dzieci poznają różne role społeczne (rodzinne, zawodowe), które jednocześnie są związane z płcią, co pomaga w zdobywaniu tożsamości płciowej. Szczególną rolę w emocjonalnym rozwoju dziecka odgrywają zabawki do przytulania, pomagają przejść od emocjonalnego kontaktu z matką do autonomii emocjonalnej. Niekiedy taką rolę pełnią wyimaginowani towarzysze zabaw. Ponadto sytuacje zabawowe pobudzają dziecko do mówienia i dzięki temu wpływają na bogacenie się słownika, stopniowe przyswajanie form gramatycznych, usprawnienie narządów mowy i wzrost komunikatywności mowy. W kontaktach zabawowych dziecko przeżywa radość i zadowolenie, cieszy je pokonywanie trudności, rozwiązywanie problemów, satysfakcjonuje się sukcesem.

Szczególnego znaczenia zabawa nabiera w czasie choroby i hospitalizacji, stanowiąc  ważny czynnik redukujący stres związany z pobytem na oddziale oraz współdziałający w terapii i rehabilitacji. Dziecko trudniej znosi hospitalizację w sytuacji braku zajęć, kiedy jego czas nie jest zagospodarowany. Uwaga dziecka koncentruje się wtedy wyłącznie na jego lękach i obawach - strachu przed zabiegami, lekarzami, sprzętem medycznym. Pobudzanie aktywności poprzez dostarczanie różnorodnych bodźców wielozmysłowych, zabaw i zajęć, przeciwdziała bierności i apatii chorych dzieci, przyspiesza powrót do zdrowia.
 
W trosce o dobro dzieci w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym im. Św. Ludwika  prowadzone są przez nauczycieli zajęcia plastyczne, gry, zabawy dobrane do możliwości i potrzeb dzieci, które wypełniają jego czas wolny, odwracają uwagę od problemów hospitalizacji, ułatwiają odreagowanie napięć, pozwalają lepiej zintegrować się z przebywającymi na sali rówieśnikami. Ponadto w Szpitalu działają wolontariusze Wolontariatu św. Eliasza. Współpracujemy także z teatrzykami dla dzieci, takimi jak: Studio Yapa, Prekursor Artystyczny, Klaps Art, Teatr Edukacji i Profilaktyki „Maska”, Teatr Za Jeden Uśmiech, Teatr Lalki Maski i Aktora Groteska, czy Grupa Teatralna przy Kościele NMP z Lourdes, którą opiekuje się ksiądz Janusz Śmigiera oraz Fundacją dr Clown, realizującą sprawdzony na świecie program terapii śmiechem. Na terenie Szpitala organizowane są także imprezy okolicznościowe np. z okazji Dnia Dziecka, czy spotkania mikołajkowe.


Aneta Abram, psycholog,
Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy im. Św. Ludwika
w Krakowie