Co to jest kwas foliowy?

Kwas foliowy jest to witamina z grupy B, która rozpuszcza się w wodzie. Organizm ludzki nie potrafi go samodzielnie wytwarzać, dlatego kwas foliowy musi być dostarczony z pożywienia bądź preparatów farmakologicznych. Kwas foliowy jest jednym z ważniejszych składników odżywczych niezbędnych dla prawidłowego rozwoju płodu, dlatego zaleca się przyjmowanie go kobietom planującym dziecko i będącym już w ciąży.

Dlaczego kobiety planujące dziecko potrzebują kwasu foliowego?

Prawidłowy poziom kwasu foliowego w organizmie jest ważny zwłaszcza dla przyszłych matek i ich nienarodzonych jeszcze dzieci. Kwas foliowy bierze bowiem udział w syntezie kwasów nukleinowych – materiału genetycznego komórek i dlatego jest niezbędny w procesie wzrostu i rozmnażania. Jego obecność jest konieczna, by w szpiku powstały czerwone krwinki, by sprawnie działał układ pokarmowy, a układ nerwowy mógł prawidłowo się rozwijać i funkcjonować. W pierwszych tygodniach ciąży jego rola ściśle związana jest właśnie z rozwojem i kształtowaniem układu nerwowego, zwłaszcza mózgu i rdzenia kręgowego.

Udowodniono, że u kobiet, które miesiąc przed planowanym zajściem w ciążę i w pierwszym trymestrze ciąży zażywały kwas foliowy, ryzyko wystąpienia wad wrodzonych u dziecka, głównie wad cewy nerwowej, takich jak bezmózgowie, rozszczep kręgosłupa czy przepukliny oponowo-rdzeniowe, zmniejszyło się o 50 do 70 %. Wady te powstają w pierwszych czterech tygodniach życia płodowego, kiedy to kobieta czasem nawet jeszcze nie wie, że doszło do poczęcia. Niedobór kwasu foliowego podczas ciąży stwarza również inne niebezpieczeństwa. Małe jego spożycie wiąże się np. ze zwiększonym prawdopodobieństwem wystąpienia przedwczesnego porodu i urodzenia dziecka z małą masą urodzeniową. Ponadto witamina ta pomaga zapobiegać niedokrwistości (anemii) u ciężarnych kobiet.

Jaka dawka kwasu foliowego jest wskazana?

Zalecaną dawką zapobiegającą tym wadom jest 0,4 mg kwasu foliowego dziennie. Jeśli kobieta nie planuje ciąży, a współżyje, to również powinna przyjmować profilaktyczną dawkę kwasu foliowego. Prawie połowa poczęć w Polsce jest bowiem nieplanowana. Z kolei w przypadku ciężarnych, dawkę dzienną ustala lekarz ginekolog.
W Polsce prowadzony jest ogólnokrajowy Program Profilaktyki Pierwotnej Wad Cewy Nerwowej, polegający na propagowaniu żywienia bogatego w kwas foliowy oraz przyjmowania codziennej dawki witaminy właśnie w ilości 0,4 mg przez wszystkie kobiety, które planują zajść w ciążę. Suplementacja ta nie powinna się jednak zakończyć z chwilą poczęcia, powinna być kontynuowana przynajmniej przez pierwsze dwanaście tygodni ciąży, ponieważ w tym okresie następuje wzmożony podział komórek, rozwój tkanek i narządów płodu.

Jeżeli kwas foliowy będzie przyjmowany dopiero od chwili zajścia w ciążę, to może okazać się, że jest już za późno. Składnik ten zapobiega bowiem wadom cewy nerwowej tylko wtedy, gdy jest przyjmowany przed momentem zapłodnienia i w pierwszych dwunastu tygodniach ciąży.
Wady cewy nerwowej (zwłaszcza rozszczep kręgosłupa i bezmózgowie) należą do niezwykle ciężkich i niestety coraz bardziej rozpowszechnionych wad wrodzonych. Ocenia się, że w Polsce na 1000 urodzonych dzieci, 20 jest nimi obarczonych. Polska wciąż przoduje w Europie, jeżeli chodzi o liczbę zgonów z powodu rozczepienia kręgosłupa lub bezmózgowia.

Nie tylko dla kobiet w ciąży

O kwasie foliowym zwykle mówimy w kontekście planowania ciąży, jednak ta witamina pomaga również zapobiegać wielu schorzeniom, m.in.: niedokrwistości, miażdżycy, zawałowi serca, innym chorobom układu krążenia, zaburzeniom w obrębie układu pokarmowego (nudności, biegunka, brak apetytu, niedożywienia na skutek złego wchłaniania), bólom głowy, a nawet niektórym nowotworom (np. rakowi okrężnicy, gardła, jamy ustnej, piersi). Naukowcy stwierdzili, że kwas foliowy zmniejsza także ryzyko wystąpienia choroby Alzheimera.

Gdzie można znaleźć kwas foliowy?

    Aby dostarczyć organizmowi odpowiednią dawkę kwasu foliowego dobrze jest stosować syntetyczny kwas foliowy wraz z preparatami multiwitaminowymi zawierającymi jego odpowiednią ilość lub tabletki tylko z kwasem foliowym (400 mikrogramów - 0.4 mg), które można kupić w aptece bez recepty, a jednocześnie dbać o odpowiednią dietę. Musi być ona bogata w zielone warzywach liściaste (szpinak, sałata, natka pietruszki), drożdże piwne, wątróbkę cielęcą, ziarna jęczmienia i pszenicy, fasoli, soczewicy, soi, grochu, owoce (głównie pomarańcze, banany), sery, żółtka jaj, orzeszki ziemne i kiełki.

Należy jednak pamiętać, że czynnikami zmniejszającymi bioprzyswajalność kwasu foliowego w jelicie są: długotrwała ekspozycja pokarmu na światło słoneczne, utlenianie, wysoka temperatura. Dochodzi wtedy do zniszczenia podstawowej struktury cząsteczki witaminy, przez co staje się ona nieaktywna. Produkty będące źródłem kwasu foliowego należy przechowywać w chłodnych i zaciemnionych miejscach. Podczas przygotowywania posiłków zalecane jest także krótkotrwałe gotowanie.

Z kolei zalecane w diecie owoce i warzywa najlepiej spożywać na surowo.
Sama dieta bogata w produkty będące źródłem kwasu foliowego nie zapewnia jednak jego odpowiedniej ilości, ponieważ organizm człowieka przyswaja tylko około połowy folianów pochodzących z żywności. Dlatego też równocześnie należy przyjmować preparaty z kwasem foliowym. Syntetyczny kwas foliowy jest bowiem przyswajany niemal w 100 procentach, co spowodowane jest mniej skomplikowaną budową chemiczną.

.