(1)
Kiedy wartości ciśnienia krwi przekraczają 140/90 mmHg
O nadciśnieniu tętniczym mówi dr n. med. Jacek Myć, kardiolog i specjalista chorób wewnętrznych; Klinika Chirurgii Serca, Naczyń i Transplantologii Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Szpitalu im. Jana Pawła II
Jakie powinny być prawidłowe wartości ciśnienia tętniczego krwi? Po przekroczeniu jakiej granicy mówimy o nadciśnieniu?
– Zacznę od tego, że do niedawna powszechnie uważano, że groźne jest tylko podwyższenie wartości ciśnienia rozkurczowego (to wartość niższa, którą podaje się po zmierzeniu ciśnienia tętniczego). Obecnie widomo, że groźne, czyli mogące mieć katastrofalne skutki dla naszego zdrowia, a nawet życia, są podwyższone wartości zarówno skurczowego jak i rozkurczowego ciśnienia tętniczego.
Prawidłowe wartości ciśnienia to takie, gdy pomiary są poniżej 140/90 mmHg! Obowiązujące nadal zalecenia Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) z 2007 roku wyróżniają ponadto pojęcie „optymalnego ciśnienia” – pomiary poniżej 120/80 mmHg oraz ciśnienie „wysokie prawidłowe”, kiedy wartości mieszczą sie w przedziale: 130-139 mmHg dla ciśnienia skurczowego i w przedziale 80-84 mmHg dla ciśnienia rozkurczowego. Tak więc odpowiadając na pytanie – po przekroczeniu wartości 140/90 mmHg możemy juz mówić o nadciśnieniu tętniczym.
Czy w celu postawienia prawidłowej diagnozy, stwierdzającej nadciśnienie u pacjenta, wystarczą jedynie wyniki pomiarów ciśnienia krwi?
– W pytaniu zawarte są dwa aspekty. Po pierwsze pomiarów ciśnienia należy dokonywać przez co najmniej kilka dni z rzędu, a najlepiej kilkanaście dni i należy mierzyć ciśnienie o różnych porach dnia. Do rozpoznania nadciśnienia tętniczego nie jest wystarczająca pojedyncza nieprawidłowa wartość ciśnienia lub nawet kilka pomiarów, gdy pomiary te dokonywane były nieregularnie - w odstępach kilkudniowych, czy tygodniowych.
Na podstawie seryjnych wysokich wartości ciśnienia możemy już rozpoznać nadciśnienie tętnicze. Ale żeby postawić prawidłową diagnozę, należy wziąć pod uwagę również czy razem z wysokimi wartościami ciśnienia występują tzw. czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Są to choroby lub inne niekorzystne zjawiska, które współistniejąc razem z nadciśnieniem stwarzają dużo większe zagrożenie utraty zdrowia. Jako przykłady takich negatywnych czynników można wymienić palenie tytoniu, otyłość brzuszną, podwyższone wartości poziomu glukozy we krwi (także cukrzycę) lub wysokie poziomy lipidów we krwi. Należy również ocenić występowanie uszkodzeń narządowych, chorób współistniejących lub towarzyszących stanów klinicznych.
Podsumowując: żeby postawić prawidłową diagnozę nadciśnienia tętniczego potrzeba:
1. Powtarzanych, regularnych pomiarów ciśnienia tętniczego, potrzeba wizyty u lekarza.
2. Rozmowy z lekarzem – czyli tzw. badania podmiotowego.
3. Badania pacjenta - czyli tzw. badania przedmiotowego.
4. Wykonania badań laboratoryjnych i pracownianych.
Co jest najczęstszą przyczyną pojawienia się nadciśnienia tętniczego?
– Niewątpliwie najczęstsze jest występowanie tzw. nadciśnienia samoistnego, kiedy nie znajdujemy przyczyny nadciśnienia tętniczego. Należy podkreślić, że bardzo ważne jest, aby po stwierdzeniu nadciśnienia, wykluczyć przyczyny, które mogą powodować utrzymywanie się wysokich wartości ciśnienia tętniczego, a więc powodować tzw. nadciśnienie wtórne. Wtedy znalezienie przyczyny nadciśnienia umożliwia leczenie nie skutku nieprawidłowości w organizmie, a więc objawu jakim jest nadciśnienie, ale - leczenie przyczynowe, po którym dochodzi do normalizacji ciśnienia tętniczego. Niestety stosunkowo rzadko stwierdzamy nadciśnienie wtórne. W praktyce dominują osoby z nadciśnieniem pierwotnym – czyli to właśnie nadciśnienie jest tym schorzeniem, które należy celowanie leczyć.
Czy również ludzie młodzi mogą mieć nadciśnienie? Jeśli tak, to dlaczego?
– Oczywiście, że tak jak wiele chorób również nadciśnienie może dotyczyć osób młodych. Po wykluczeniu wtórnego nadciśnienia, na pewno należy brać pod uwagę możliwość występowania pierwotnego nadciśnienia, ale również - czynniki genetyczne i dziedziczną skłonność do zapadania na choroby układu sercowo-naczyniowego u niektórych osób. Jednak szczególnie przy tym pytaniu chcę podkreślić to, co się powszechnie określa mianem „niezdrowego stylu życia”, a który to sposób życia wpływa niekorzystnie na ciśnienie tętnicze. Składają się na niego różne zachowania powodujące nieprawidłowe zmiany w organizmie i jako przykład podam tu: nadmierny stres, otyłość, brak wystarczającej aktywności fizycznej, nieracjonalne odżywianie, palenie tytoniu. Wiele tych niekorzystnych czynników może doprowadzać do rozwoju nadciśnienia. Zdarza się, że u młodych ludzi, którzy potrafią trwale zmienić swój styl życia, poprawia się ciśnienie tętnicze lub nawet dochodzi do jego normalizacji.
Czy zawsze podwyższone ciśnienie świadczy o chorobie nadciśnieniowej?
– Przyjęło się uważać, że z pojęciem „choroby nadciśnieniowej” wiąże się obecność niekorzystnych zmian w poszczególnych narządach i dopiero wtedy mówimy o chorobie. Natomiast należy stwierdzić, że występowanie podwyższonego ciśnienia tętniczego nie zawsze świadczy, że u danej osoby należy rozpoznać nadciśnienie tętnicze. Powiedzieć tu trzeba o sytuacji codziennej i oczywistej – o wysiłku fizycznym. Każdy wysiłek fizyczny powoduje podwyższenie ciśnienia tętniczego i to jest prawidłowa reakcja organizmu na obciążenie.
Nieprawidłowe jest natomiast, jeśli podczas wysiłku fizycznego lub stresu emocjonalnego dochodzi do zbyt wysokiego wzrostu ciśnienia tętniczego lub gdy podwyższone ciśnienie utrzymuje się przez dłuższy czas po zakończeniu wysiłku.
Również zjawisko „nadciśnienia białego fartucha” nie jest chorobą. Terminem tym określa się sytuacje, kiedy wysokie ciśnienie tętnicze pojawia się przy okazji kontaktu z personelem medycznym – lekarzem, pielęgniarką przy okazji zabiegów lub badań. Natomiast po powrocie do domu u tych osób pomiar ciśnienia jest prawidłowy.
Jakiego rodzaju leczenie w przypadku stwierdzenia nadciśnienia tętniczego zaleca lekarz?
– Dobór leku lub leków powinien odbywać się indywidualnie dla każdego pacjenta w zależności od wielu czynników, np. wieku, występowania dodatkowych schorzeń, wyników pozostałych badań, itp. Jest wiele grup leków przeciwnadciśnieniowych, w każdej z nich są leki silniejsze, słabsze, o różnych przeciwwskazaniach lub możliwych skutkach ubocznych. Leczenie można prowadzić monoterapią – czyli wtedy, kiedy pojedynczy preparat skutecznie kontroluje ciśnienie tętnicze, lub – politerpią, gdy potrzebne jest stosowaniu 2-3 leków z różnych grup, co jest sytuacją najczęściej spotykaną. Zdarza się, że dla uzyskania prawidłowych wartości ciśnienia potrzeba zastosowania preparatów z 4 lub 5 grup leków, czasami w maksymalnych dopuszczalnych dawkach. Również bardzo ważny jest czynnik czasu – potrzeba cierpliwości i zaufania do lekarza, jeśli ciśnienie nie spada natychmiast po zastosowaniu pierwszej dawki leku. Wówczas konieczna jest ponowna wizyta celem zwiększenia dawki, dołożenia dodatkowego preparatu do leczenia lub organizm nie wysycił się jeszcze lekiem (zazwyczaj ok. 5-7 dni) lub ze względów bezpieczeństwa pacjenta lekarz stara się nie obniżać ciśnienia zbyt gwałtownie.
Czy pacjent może nie zażyć przepisanych leków w momencie, gdy akurat danego dnia ciśnienie jest w normie? Czy zażycie leku nie spowoduje, że ciśnienie będzie wtedy za niskie?
– Aktualnie większość stosowanych leków przeciwnadciśnieniowych są to preparaty długodziałające, przyjmowane raz, dwa razy dziennie. Nieprzyjęcie leku może spowodować gwałtowny wzrost (skok) ciśnienia jeszcze tego samego dnia wieczorem lub nawet następnego dnia rano, co może być niebezpieczne dla pacjenta.
Odpowiadając wprost na pierwsze pytanie – nie powinno się przerywać leczenia, nawet jeśli danego dnia ciśnienie jest w normie a nawet powiem więcej – właśnie w tym celu pacjent ma zażywać leki, żeby ciśnienie było w normie! Dodam również to, co mówię niektórym moim pacjentom, którzy mają podobne wątpliwości – proszę nie zapominać, że prawidłowe ciśnienie jest także dzięki regularnemu zażywaniu leków.
Rozumiem z drugiej strony słuszne obawy tych, którzy obawiają się zbyt niskich pomiarów, lub tych, u których występuje już za niskie ciśnienie po pewnym czasie od zażywania tych samych leków w stałych dawkach. Należy wówczas udać się na wizytę do lekarza celem zweryfikowania dawek lub ilości zażywanych leków, gdyż w czasie leczenia nadciśnienia odpowiedź organizmu na stosowane preparaty może się zmieniać. Natomiast w sytuacji skrajnej, gdy wizyta u lekarza nie jest możliwa szybko, a wartości zmierzonego kilka razy ciśnienia są zbyt niskie i nie wiadomo, czy zażyć leki czy nie, to proponuję lekarstwa zażyć, ale jeden z preparatów - w zmniejszonej dawce i oczywiście udać się na konsultację do lekarza.
Co nam grozi, jeśli zbagatelizujemy zbyt wysokie ciśnienie?
– Podobno ludzie dziś już nie boją się negatywnych skutków niezdrowego stylu życia, palenia tytoniu, nadużywnia alkoholu, czy wysokich wartości ciśnienia tętniczego. Można mówić przy bagatelizowaniu wysokiego ciśnienia tętniczego o dużym ryzyku udaru mózgu z niedowładem, upośledzeniem w samodzielnym funkcjonowaniu lub zakończonym nawet śmiertelnie. Można również uświadamiać szereg spustoszeń, jakich dokonuje wysokie ciśnienie w naczyniach mózgowych, wieńcowych, naczyniach nerek, jakie stanowi zagrożenie dla wzroku. Uważa się jednak, że współcześnie powinno się mówić o zagrożeniach przedstawiając raczej korzyści płynące ze zdrowego stylu życia niż straszyć następstwami nieprawidłowego trybu życia.
Rozmawiała
Anna Maria Piątkowska
– Zacznę od tego, że do niedawna powszechnie uważano, że groźne jest tylko podwyższenie wartości ciśnienia rozkurczowego (to wartość niższa, którą podaje się po zmierzeniu ciśnienia tętniczego). Obecnie widomo, że groźne, czyli mogące mieć katastrofalne skutki dla naszego zdrowia, a nawet życia, są podwyższone wartości zarówno skurczowego jak i rozkurczowego ciśnienia tętniczego.
Prawidłowe wartości ciśnienia to takie, gdy pomiary są poniżej 140/90 mmHg! Obowiązujące nadal zalecenia Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) z 2007 roku wyróżniają ponadto pojęcie „optymalnego ciśnienia” – pomiary poniżej 120/80 mmHg oraz ciśnienie „wysokie prawidłowe”, kiedy wartości mieszczą sie w przedziale: 130-139 mmHg dla ciśnienia skurczowego i w przedziale 80-84 mmHg dla ciśnienia rozkurczowego. Tak więc odpowiadając na pytanie – po przekroczeniu wartości 140/90 mmHg możemy juz mówić o nadciśnieniu tętniczym.
Czy w celu postawienia prawidłowej diagnozy, stwierdzającej nadciśnienie u pacjenta, wystarczą jedynie wyniki pomiarów ciśnienia krwi?
– W pytaniu zawarte są dwa aspekty. Po pierwsze pomiarów ciśnienia należy dokonywać przez co najmniej kilka dni z rzędu, a najlepiej kilkanaście dni i należy mierzyć ciśnienie o różnych porach dnia. Do rozpoznania nadciśnienia tętniczego nie jest wystarczająca pojedyncza nieprawidłowa wartość ciśnienia lub nawet kilka pomiarów, gdy pomiary te dokonywane były nieregularnie - w odstępach kilkudniowych, czy tygodniowych.
Na podstawie seryjnych wysokich wartości ciśnienia możemy już rozpoznać nadciśnienie tętnicze. Ale żeby postawić prawidłową diagnozę, należy wziąć pod uwagę również czy razem z wysokimi wartościami ciśnienia występują tzw. czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Są to choroby lub inne niekorzystne zjawiska, które współistniejąc razem z nadciśnieniem stwarzają dużo większe zagrożenie utraty zdrowia. Jako przykłady takich negatywnych czynników można wymienić palenie tytoniu, otyłość brzuszną, podwyższone wartości poziomu glukozy we krwi (także cukrzycę) lub wysokie poziomy lipidów we krwi. Należy również ocenić występowanie uszkodzeń narządowych, chorób współistniejących lub towarzyszących stanów klinicznych.
Podsumowując: żeby postawić prawidłową diagnozę nadciśnienia tętniczego potrzeba:
1. Powtarzanych, regularnych pomiarów ciśnienia tętniczego, potrzeba wizyty u lekarza.
2. Rozmowy z lekarzem – czyli tzw. badania podmiotowego.
3. Badania pacjenta - czyli tzw. badania przedmiotowego.
4. Wykonania badań laboratoryjnych i pracownianych.
Co jest najczęstszą przyczyną pojawienia się nadciśnienia tętniczego?
– Niewątpliwie najczęstsze jest występowanie tzw. nadciśnienia samoistnego, kiedy nie znajdujemy przyczyny nadciśnienia tętniczego. Należy podkreślić, że bardzo ważne jest, aby po stwierdzeniu nadciśnienia, wykluczyć przyczyny, które mogą powodować utrzymywanie się wysokich wartości ciśnienia tętniczego, a więc powodować tzw. nadciśnienie wtórne. Wtedy znalezienie przyczyny nadciśnienia umożliwia leczenie nie skutku nieprawidłowości w organizmie, a więc objawu jakim jest nadciśnienie, ale - leczenie przyczynowe, po którym dochodzi do normalizacji ciśnienia tętniczego. Niestety stosunkowo rzadko stwierdzamy nadciśnienie wtórne. W praktyce dominują osoby z nadciśnieniem pierwotnym – czyli to właśnie nadciśnienie jest tym schorzeniem, które należy celowanie leczyć.
Czy również ludzie młodzi mogą mieć nadciśnienie? Jeśli tak, to dlaczego?
– Oczywiście, że tak jak wiele chorób również nadciśnienie może dotyczyć osób młodych. Po wykluczeniu wtórnego nadciśnienia, na pewno należy brać pod uwagę możliwość występowania pierwotnego nadciśnienia, ale również - czynniki genetyczne i dziedziczną skłonność do zapadania na choroby układu sercowo-naczyniowego u niektórych osób. Jednak szczególnie przy tym pytaniu chcę podkreślić to, co się powszechnie określa mianem „niezdrowego stylu życia”, a który to sposób życia wpływa niekorzystnie na ciśnienie tętnicze. Składają się na niego różne zachowania powodujące nieprawidłowe zmiany w organizmie i jako przykład podam tu: nadmierny stres, otyłość, brak wystarczającej aktywności fizycznej, nieracjonalne odżywianie, palenie tytoniu. Wiele tych niekorzystnych czynników może doprowadzać do rozwoju nadciśnienia. Zdarza się, że u młodych ludzi, którzy potrafią trwale zmienić swój styl życia, poprawia się ciśnienie tętnicze lub nawet dochodzi do jego normalizacji.
Czy zawsze podwyższone ciśnienie świadczy o chorobie nadciśnieniowej?
– Przyjęło się uważać, że z pojęciem „choroby nadciśnieniowej” wiąże się obecność niekorzystnych zmian w poszczególnych narządach i dopiero wtedy mówimy o chorobie. Natomiast należy stwierdzić, że występowanie podwyższonego ciśnienia tętniczego nie zawsze świadczy, że u danej osoby należy rozpoznać nadciśnienie tętnicze. Powiedzieć tu trzeba o sytuacji codziennej i oczywistej – o wysiłku fizycznym. Każdy wysiłek fizyczny powoduje podwyższenie ciśnienia tętniczego i to jest prawidłowa reakcja organizmu na obciążenie.
Nieprawidłowe jest natomiast, jeśli podczas wysiłku fizycznego lub stresu emocjonalnego dochodzi do zbyt wysokiego wzrostu ciśnienia tętniczego lub gdy podwyższone ciśnienie utrzymuje się przez dłuższy czas po zakończeniu wysiłku.
Również zjawisko „nadciśnienia białego fartucha” nie jest chorobą. Terminem tym określa się sytuacje, kiedy wysokie ciśnienie tętnicze pojawia się przy okazji kontaktu z personelem medycznym – lekarzem, pielęgniarką przy okazji zabiegów lub badań. Natomiast po powrocie do domu u tych osób pomiar ciśnienia jest prawidłowy.
Jakiego rodzaju leczenie w przypadku stwierdzenia nadciśnienia tętniczego zaleca lekarz?
– Dobór leku lub leków powinien odbywać się indywidualnie dla każdego pacjenta w zależności od wielu czynników, np. wieku, występowania dodatkowych schorzeń, wyników pozostałych badań, itp. Jest wiele grup leków przeciwnadciśnieniowych, w każdej z nich są leki silniejsze, słabsze, o różnych przeciwwskazaniach lub możliwych skutkach ubocznych. Leczenie można prowadzić monoterapią – czyli wtedy, kiedy pojedynczy preparat skutecznie kontroluje ciśnienie tętnicze, lub – politerpią, gdy potrzebne jest stosowaniu 2-3 leków z różnych grup, co jest sytuacją najczęściej spotykaną. Zdarza się, że dla uzyskania prawidłowych wartości ciśnienia potrzeba zastosowania preparatów z 4 lub 5 grup leków, czasami w maksymalnych dopuszczalnych dawkach. Również bardzo ważny jest czynnik czasu – potrzeba cierpliwości i zaufania do lekarza, jeśli ciśnienie nie spada natychmiast po zastosowaniu pierwszej dawki leku. Wówczas konieczna jest ponowna wizyta celem zwiększenia dawki, dołożenia dodatkowego preparatu do leczenia lub organizm nie wysycił się jeszcze lekiem (zazwyczaj ok. 5-7 dni) lub ze względów bezpieczeństwa pacjenta lekarz stara się nie obniżać ciśnienia zbyt gwałtownie.
Czy pacjent może nie zażyć przepisanych leków w momencie, gdy akurat danego dnia ciśnienie jest w normie? Czy zażycie leku nie spowoduje, że ciśnienie będzie wtedy za niskie?
– Aktualnie większość stosowanych leków przeciwnadciśnieniowych są to preparaty długodziałające, przyjmowane raz, dwa razy dziennie. Nieprzyjęcie leku może spowodować gwałtowny wzrost (skok) ciśnienia jeszcze tego samego dnia wieczorem lub nawet następnego dnia rano, co może być niebezpieczne dla pacjenta.
Odpowiadając wprost na pierwsze pytanie – nie powinno się przerywać leczenia, nawet jeśli danego dnia ciśnienie jest w normie a nawet powiem więcej – właśnie w tym celu pacjent ma zażywać leki, żeby ciśnienie było w normie! Dodam również to, co mówię niektórym moim pacjentom, którzy mają podobne wątpliwości – proszę nie zapominać, że prawidłowe ciśnienie jest także dzięki regularnemu zażywaniu leków.
Rozumiem z drugiej strony słuszne obawy tych, którzy obawiają się zbyt niskich pomiarów, lub tych, u których występuje już za niskie ciśnienie po pewnym czasie od zażywania tych samych leków w stałych dawkach. Należy wówczas udać się na wizytę do lekarza celem zweryfikowania dawek lub ilości zażywanych leków, gdyż w czasie leczenia nadciśnienia odpowiedź organizmu na stosowane preparaty może się zmieniać. Natomiast w sytuacji skrajnej, gdy wizyta u lekarza nie jest możliwa szybko, a wartości zmierzonego kilka razy ciśnienia są zbyt niskie i nie wiadomo, czy zażyć leki czy nie, to proponuję lekarstwa zażyć, ale jeden z preparatów - w zmniejszonej dawce i oczywiście udać się na konsultację do lekarza.
Co nam grozi, jeśli zbagatelizujemy zbyt wysokie ciśnienie?
– Podobno ludzie dziś już nie boją się negatywnych skutków niezdrowego stylu życia, palenia tytoniu, nadużywnia alkoholu, czy wysokich wartości ciśnienia tętniczego. Można mówić przy bagatelizowaniu wysokiego ciśnienia tętniczego o dużym ryzyku udaru mózgu z niedowładem, upośledzeniem w samodzielnym funkcjonowaniu lub zakończonym nawet śmiertelnie. Można również uświadamiać szereg spustoszeń, jakich dokonuje wysokie ciśnienie w naczyniach mózgowych, wieńcowych, naczyniach nerek, jakie stanowi zagrożenie dla wzroku. Uważa się jednak, że współcześnie powinno się mówić o zagrożeniach przedstawiając raczej korzyści płynące ze zdrowego stylu życia niż straszyć następstwami nieprawidłowego trybu życia.
Rozmawiała
Anna Maria Piątkowska
Komentarze
Napisz komentarz