Kiedy podejrzewamy początek powikłań pogrypowych? Jakie są objawy?

Jeszcze raz powtórzę, gdy chory wysoko gorączkuje i ta gorączka utrzymuje się dłużej niż 2-3 dni, nie reaguje na środki obniżające temperaturę, a do tego ma znacznie podwyższony puls, nierówne bicie serca, pacjent jest nadmiernie odwodniony i osłabiony, spada mu ciśnienie tętnicze krwi, jest to sygnał, że coś się dzieje niepokojącego. Wtedy należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem, zrobić gdy konieczne badania laboratoryjne, oraz badania dodatkowe, jak EKG, RTG klatki piersiowej a nawet skierować chorego na badanie echokardiograficzne, które wykaże jaki jest stan zastawek serca i czy nie ma zaburzeń kurczliwości lewej komory i płynu w worku osierdziowym.

W jakich przypadkach mówi się o zwiększonym ryzyku powikłań? Kto na nie jest najbardziej narażony?

W tym roku  jest duży szum medialny dotyczący grypy a szczególnie świńskiej grypy. Jesteście atakowani w radio i TV coraz to nowymi doniesieniami wojennymi dotyczącymi frontu walk. A w większości przypadków grypa przebiega łagodnie. Główne objawy choroby to gorączka i bóle mięśni. Podstawowy zestaw leków obniżających gorączkę i zmniejszających dolegliwości ze strony układu mięśniowego jest najczęściej  wystarczający.  Nieskomplikowane przypadki grypy mogą być diagnozowane na podstawie objawów klinicznych.

 U szczególnych grup ryzyka, czyli u osób z przewlekłymi chorobami układu krążenia, układu oddechowego, chorób wątroby czy nerek, u osób z zaburzeniami odporności przebieg grypy może być zdecydowanie poważniejszy i wiązać się z powikłaniami.
Objawy sugerujące cięższy przebieg choroby to wysoka gorączka trwająca dłużej niż 2-3 dni,  uczucie duszności, obecność krwi w plwocinie, obniżenie ciśnienia krwi, znaczne osłabienie, zawroty głowy, odwodnienie, które może prowadzić do zmniejszenia oddawania moczu i zapaści.

Najczęstsze powikłania grypy dotyczą układu oddechowego i mogą prowadzić albo do wtórnego zapalenia płuc, wywołanego przez bakterie, albo do ciężkiego śródmiąższowego  zapalenia płuc wywołanego przez wirus grypy. Obecnie, w przypadku rzadkich a ciężkich powikłań grypy A/H1N1 obserwuje się znaczne zaburzenia oddychania, ostrą niewydolność oddechową. Częstość śmiertelnych powikłań po grypie wynosi około 0.1-0.5%

Powikłania kardiologiczne zdarzają się rzadko. Wirusy, w tym wirusy grypy, paragrypy mogą wywołać wirusowe zapalenie mięśnia sercowego, przy czym obserwujemy je też u osób młodych, które nie mają innych chorób czy obciążeń kardiologicznych.
Leczenie przeciwwirusowe np. preparatem Tamiflu jest zalecane osobom, które mają większe ryzyko ciężkiego przebiegu choroby (np. kobiety w ciąży,  pacjenci z przewlekłymi chorobami płuc, przewlekłej sterydoterapii i innych przewlekłych chorób) nawet w przypadku umiarkowanego przebiegu choroby oraz osobom, u których stwierdza się ciężki lub pogarszający przebieg choroby.

Czy szczepienia przeciw grypie zmniejszają ryzyko wystąpienia powikłań?

Tak, ponieważ są grupy osób już wcześniej wymienione, u których ta z reguły łagodnie przebiegająca grypa nie jest wcale taka łagodna. Zaszczepienie tych grup ryzyka klinicznego nie zmniejszy zapadalności w populacji, bo próg odporności zbiorowiskowej (tzn. odpowiednio duży odsetek osób zaszczepionych w całej populacji, który hamuje rozprzestrzenianie się zakażenia) nie zostanie przekroczony, ale szczepienia mogą uchronić wiele z tych osób przed ciężkim przebiegiem i powikłaniami, a nawet śmiercią.
Wskazane jest także szczepienie lekarzy, pielęgniarek i innego personelu medycznego ze względu na duże ryzyko zakażenia.

Można było jeszcze włączyć do programu szczepień ważną grupę ryzyka epidemiologicznego (tzn. osoby, u których prawdopodobieństwo zakażenia jest szczególnie duże) - czyli dzieci i młodzież do 18. roku życia, a nawet młodych dorosłych do 24. roku życia - wtedy można by się także spodziewać zmniejszenia liczby osób, które zachorują w czasie epidemii (pandemii) również w innych grupach wieku.

Aktualnie w Unii Europejskiej zarejestrowane są trzy szczepionki: Pandemrix firmy GlaxoSmithKline, Focetria firmy Novartis oraz Celvapan firmy Baxter Ag.Dwie z trzech zarejestrowanych w Europie szczepionek przeciwko grypie pandemicznej są dostępne wyłącznie w opakowaniach wielodawkowych do akcji masowych szczepień, które nie nadają się do wolnej sprzedaży w aptekach.

Czy szczepienia to jedyna metoda skutecznej profilaktyki grypy?

Oczywiście nie! Podstawową kwestią jest to, aby osoby z objawami grypy pozostawały w domu (jeszcze 24 godziny po ustąpieniu gorączki i złego samopoczucia) unikając bliskich kontaktów z domownikami, a w czasie pobytu w jednym pomieszczeniu innych osób nosiły maseczki na twarz. Ważna jest higiena kaszlu i kichania (zasłanianie ust jednorazową chusteczką), częste mycie rąk i niedotykanie nimi ust i nosa. Jesteś chory nie idź w tłum!

Szczepienia nie tylko zapobiegają ponownemu zachorowaniu na grypę, ale też zmniejszają ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia. Ten fakt jest  udowodniony w badaniach epidemiologicznych i klinicznych. Jeśli będziemy się szczepić przeciw grypie to zmniejszymy także ilość ostrych zespołów wieńcowych czyli zawałów i objawowej choroby wieńcowej.

Do czego mogą prowadzić powikłania pogrypowe u pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi?

Powikłania mogą prowadzić do ujawnienia się choroby wieńcowej, zapalenia mięśnia serca, a nawet jego uszkodzenia, co jest często nieodwracalne. Mamy takich pacjentów, zwłaszcza młodych, którzy przychodzą z zapaleniem mięśnia serca. Występuje u nich obniżenie kurczliwości lewej komory. Prawidłowa kurczliwość waha się od 55 do 75%. U tych chorych natomiast spada do 30-40%. W okresie ostrym zapalenia serca chorzy mają objawy niewydolności serca. Jak choroba zostaje wyleczona, ta kurczliwość albo się poprawia albo pozostaje na tym samym poziomie. U chorego  możne wystąpić bezobjawowe obniżenie kurczliwości albo w pełni objawowa niewydolność serca wymagająca wielolekowej farmakoterapii bądź nawet wspomagania lewej komory lekami dożylnymi lub stosowania specjalnych urządzeń.

W jaki sposób wirus grypy wpływa na ujawnienie się choroby wieńcowej?

W związku z sezonowymi zachorowaniami na grypę zauważono, że w okresie jesienno-zimowo-wiosennym kiedy tych zachorowań jest więcej, nasila się częstość występowania chorób sercowo – naczyniowych. Bezobjawowa choroba wieńcowa staje się wtedy objawowa, albo wręcz występuje ostry zespół wieńcowy czyli zawał. mięśnia serca to pierwsza manifestacja choroby niedokrwiennej serca. Skutkiem tego, w okresie jesienno-zimowym jest więcej zawałów.

Według zaleceń amerykańskich z 2007 roku oraz wytycznych europejskich, dotyczących leczenia zawału mięśnia sercowego z listopada 2008 roku, pacjenci z chorobą wieńcową powinni być szczepieni przeciwko grypie. Przeprowadzone badania udowodniły bowiem, że chorzy, którzy po zawale byli szczepieni, mieli znacznie mniej objawów i nawrotów zawałów niż chorzy nie szczepieni przeciwko grypie. Powinniśmy zatem szczepić pacjentów z chorobą wieńcową na grypę, gdyż to zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia zawałów mięśnia serca.

Z jednej strony mamy więc pandemię/epidemię  grypy i wzrost ryzyka powikłań pogrypowych, a z drugiej same objawy takie jak  gorączka, tachykardia, odwodnienie  mogą powodować ujawnienie się objawów choroby wieńcowej. Inne infekcje takie jak zakażenie pneumokokowe czy infekcja dróg moczowych z  gorączką może powodować pojawienie się objawów „niemej” dotąd choroby wieńcowej, czy ostrego zespołu wieńcowego - zawału serca. Specyficzne dla grypy są badania sugerujące, że wirusy grypy „zagnieżdżają się” w blaszkach miażdżycowych, przez co te blaszki są bardziej ranliwe czyli  podatne na pęknięcia.

Rozmawiała
Anna Maria Piątkowska