(3)
Cukrzycowa choroba oczu – niebezpieczne powikłanie cukrzycy
Rozmowa z dr hab. med. Barbarą Mirkiewicz-Sieradzką z Katedry i Kliniki Chorób Metabolicznych Uniwersytetu Jagiellońskiego, Collegium Medicum w Krakowie.
Co nazywamy cukrzycową chorobą oczu? Kiedy może się ona objawić?
W cukrzycy, poza zasadniczą chorobą, występują powikłania. Określa się je jako przewlekłe, chociaż część z nich może wystąpić już w początkowym okresie choroby. Mogą mieć one charakter makroangiopatii, czyli dotyczyć schorzeń sercowo-naczyniowych, albo charakter mikroangiopatii i dotyczyć małych naczyń, np. nefropatia cukrzycowa (dot. naczyń nerkowych), retinopatia (dot. naczyń siatkówki), neuropatia.
Poważnym powikłaniem w cukrzycy jest cukrzycowa choroba oczu. Cukrzyca swoje patologiczne odzwierciedlenie ma we wszystkich częściach oka. Najczęściej występuje jednak retinopatia, która ma charakter najgroźniejszy. Dość częsta jest też zaćma cukrzycowa.
Retinopatia ma znaczenie nie tylko ze względu na swoje konsekwencje, czyli znaczne osłabienie widzenia, co w pewnym momencie choroby jest już nieodwracalne. Druga przyczyna ważności wynika z częstości występowania tej choroby. W Polsce na cukrzycę szacunkowo choruje 2 mln osób i są to zarówno chorzy na cukrzycę typu 1 i 2.
U osób z cukrzycą typu 1 po 15 latach trwania choroby 98 % ma retinopatię. Natomiast w cukrzycy typu 2 już od początku choruje na nią ponad 20 % osób. W tym przypadku musimy szybko zbadać pacjenta, ponieważ często się zdarza, że bardzo późno wykrywamy retinopatię. W momencie rozpoznania cukrzycy typu 2 konieczne jest zatem badanie okulistyczne.
Jeżeli wzięlibyśmy sytuację zachorowania u dzieci (na cukrzycę typu 1), to uważa się, że przez okres pierwszych 5 lat od wykrycia cukrzycy nie obserwujemy retinopatii. Jest to bowiem zbyt krótki czas do wytworzenia jej. Niestety kilka lat później, po okresie pokwitania, który jest jakby okresem ochronnym, mamy bardzo dużo zachorowań na retinopatię.
Z czym związana jest częstość występowania retinopatii cukrzycowej? Jakie są czynniki ryzyka?
Choroba zaczyna się od zmian podstawowych. W cukrzycy typu 1 ma dwie postacie kliniczne: retinopatia nieproliferacyjna, czyli forma łagodniejsza, która nie zagraża wzrokowi; i retinopatia proliferacyjna, która może poważnie zagrozić wzrokowi pacjenta.
Najistotniejszym czynnikiem ryzyka jest czas trwania choroby – im dłuższy, tym mniejsze szanse na wyleczenie. Drugim jest niewyrównanie metaboliczne, wysoka glikemia.
W tej chwili zwraca się jeszcze uwagę na dwa inne czynniki, które powodują rozwój retinopatii i progresję tej choroby. Są to: rozwój nadciśnienia tętniczego i zaburzenia gospodarki lipidowej. Nadciśnienie jest schorzeniem często wcześniej występującym niż cukrzyca. Jest czynnikiem bardzo niekorzystnym. Poza tym zaburzenia gospodarki lipidowej powodują też patologię naczyniową. Oba te czynniki są niebezpieczne dla zdrowia pacjenta.
W cukrzycy typu 2 możemy też spotkać te dwie formy retinopatii. Aby jednak uzupełnić obraz kliniczny, musimy jeszcze powiedzieć o cukrzycowym obrzęku plamki. Zmiany cukrzycowe lokalizują się w tym miejscu siatkówki, które najlepiej widzi, czyli w plamce. Należy mieć też na uwadze, że cukrzycowy obrzęk plamki może towarzyszyć retinopatii nieproliferacyjnej i retinopatii proliferacyjnej. To, że ktoś ma retinopatię jednej z tych dwu postaci, nie znaczy, że nie będzie miał cukrzycowego obrzęku plamki. Takie przypadki się zdarzają.
U chorych na cukrzycę którego typu powikłania w postaci cukrzycowej choroby oczu występują częściej?
Istotnych różnic w częstości występowania cukrzycowej choroby oczu u chorych na cukrzycę typu 1 i 2 nie ma, chociaż zauważono, że w przypadku cukrzycy typu 2 częściej niż w cukrzycy typu 1 występuje cukrzycowy obrzęk plamki. Ponadto u osób chorych na cukrzycę typu 2 częściej też mamy do czynienia z zaćmą i neuropatią.
U osób z cukrzycą typu 1 największym zagrożeniem dla wzroku jest rozwinięcie retinopatii proliferacyjnej, natomiast w cukrzycy typu 2 – cukrzycowy obrzęk plamki.
Jak często pacjent chory na cukrzycę powinien być badany przez okulistę?
Konsultacje okulistyczne są w przypadku chorych na cukrzycę konieczne. Pacjent jest jednak zwykle zajęty swoją podstawową chorobą, kontroluje cukier, a nie pamięta, że upłynął rok od ostatniego badania okulistycznego. W tej sytuacji to zatem lekarz diabetolog, czy internista, z którym chory ma styczność w pierwszej kolejności, powinien wiedzieć, że jeśli pacjent w ostatnich miesiącach nie był badany przez okulistę, to na takie badanie należy go wysłać.
Są zalecenia opracowane i aktualizowane co roku przez Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, mówiące, że jeśli pacjent chory na cukrzycę nie ma zmian w dnie oka (zmiany nie zawsze występują), to badania muszą być wykonywane co roku. Im bardziej wydłuża się bowiem czas trwania choroby, tym są mniejsze szanse na wyleczenie. Możemy zapanować tylko nad początkowym stadium retinopatii. Później, gdy zmiany w siatkówce zaczynają się utrwalać, sytuacja jest groźniejsza.
Jeśli z kolei pacjent ma objawy retinopatii nieproliferacyjnej, to musi być kontrolowany przez okulistę raz na pół roku, a w przypadku bardziej zaawansowanej choroby – co trzy miesiące. Z kolei w przypadku cukrzycowego obrzęku plamki, chory natychmiast musi być skierowany do zabiegu laserowego.
Jest także zalecenie, że gdy pacjent ma nasilone zaburzenia ogólne, to powinien być badany przez okulistę co trzy tygodnie, niezależnie od stopnia zaawansowania zmian.
Ważne jest, by pamiętać o kobietach chorych na cukrzycę i będących w ciąży. Ciąża jest bowiem bardzo silnie stymulującym retinopatię czynnikiem. Kobiety, które zaszły w ciążę, powinny być badane przez okulistę co miesiąc. Mimo że pacjentka nie ma objawów na początku ciąży, to może się u niej rozwinąć retinopatia nieproliferacyjna. U tych osób, które zachodzą w ciążę, a mają retinopatię proliferacyjna w zaawansowanym stadium, istnieje możliwość utraty wzroku.
Oczywiście cały czas się przed tym bronimy. Staramy się w tej chwili uświadamiać kobiety, by przed zajściem w ciążę sprawdziły stan oczu. Jeśli się okaże, że są już zmiany w siatkówce, konieczne jest wykonanie zabiegu laserowego, przed zajściem w ciążę.
W klinice okulistycznej jako pierwsi robiliśmy badania, czy zabieg nie jest zagrożeniem dla kobiety, dla samej ciąży (czy nie dojdzie do poronienia), a także dla dziecka. Te zagrożenia wykluczyliśmy. Zabieg ten jest zabiegiem ambulatoryjnym i polega na działaniu światłem laserowym na siatkówkę (fotokoagulacja świetlna). Dzięki niemu później pacjentka w pewnym zakresie jest chroniona przed negatywnym wpływem ciąży.
Dla pacjentów chorych na cukrzycę najważniejsza jest świadomość, że mogą u nich występować powikłania. Powinno się zwracać szczególną uwagę na edukację osób chorych na cukrzycę. Na szkoleniach mówi się jednak przede wszystkim o wyrównaniu cukrzycy, a prawie w ogóle nie mówi się o konieczności badań okulistycznych.
Tematyczne szkolenia, dotyczące cukrzycowej choroby oczu powinny być jednak prowadzone. Ważne są także szkolenia dla lekarzy diabetologów. To z nimi pacjent ma przede wszystkim kontakt. Wtedy obowiązkiem lekarza jest zapytać, czy chory był w ostatnich miesiącach badany przez okulistę. Jeśli nie był – to go na te badania skierować. Jeśli bowiem choroba zostanie wykryta zbyt późno, to niestety zmiany w oku mogą być nieodwracalne.
Rozmawiała
Anna Maria Piątkowska
W cukrzycy, poza zasadniczą chorobą, występują powikłania. Określa się je jako przewlekłe, chociaż część z nich może wystąpić już w początkowym okresie choroby. Mogą mieć one charakter makroangiopatii, czyli dotyczyć schorzeń sercowo-naczyniowych, albo charakter mikroangiopatii i dotyczyć małych naczyń, np. nefropatia cukrzycowa (dot. naczyń nerkowych), retinopatia (dot. naczyń siatkówki), neuropatia.
Poważnym powikłaniem w cukrzycy jest cukrzycowa choroba oczu. Cukrzyca swoje patologiczne odzwierciedlenie ma we wszystkich częściach oka. Najczęściej występuje jednak retinopatia, która ma charakter najgroźniejszy. Dość częsta jest też zaćma cukrzycowa.
Retinopatia ma znaczenie nie tylko ze względu na swoje konsekwencje, czyli znaczne osłabienie widzenia, co w pewnym momencie choroby jest już nieodwracalne. Druga przyczyna ważności wynika z częstości występowania tej choroby. W Polsce na cukrzycę szacunkowo choruje 2 mln osób i są to zarówno chorzy na cukrzycę typu 1 i 2.
U osób z cukrzycą typu 1 po 15 latach trwania choroby 98 % ma retinopatię. Natomiast w cukrzycy typu 2 już od początku choruje na nią ponad 20 % osób. W tym przypadku musimy szybko zbadać pacjenta, ponieważ często się zdarza, że bardzo późno wykrywamy retinopatię. W momencie rozpoznania cukrzycy typu 2 konieczne jest zatem badanie okulistyczne.
Jeżeli wzięlibyśmy sytuację zachorowania u dzieci (na cukrzycę typu 1), to uważa się, że przez okres pierwszych 5 lat od wykrycia cukrzycy nie obserwujemy retinopatii. Jest to bowiem zbyt krótki czas do wytworzenia jej. Niestety kilka lat później, po okresie pokwitania, który jest jakby okresem ochronnym, mamy bardzo dużo zachorowań na retinopatię.
Z czym związana jest częstość występowania retinopatii cukrzycowej? Jakie są czynniki ryzyka?
Choroba zaczyna się od zmian podstawowych. W cukrzycy typu 1 ma dwie postacie kliniczne: retinopatia nieproliferacyjna, czyli forma łagodniejsza, która nie zagraża wzrokowi; i retinopatia proliferacyjna, która może poważnie zagrozić wzrokowi pacjenta.
Najistotniejszym czynnikiem ryzyka jest czas trwania choroby – im dłuższy, tym mniejsze szanse na wyleczenie. Drugim jest niewyrównanie metaboliczne, wysoka glikemia.
W tej chwili zwraca się jeszcze uwagę na dwa inne czynniki, które powodują rozwój retinopatii i progresję tej choroby. Są to: rozwój nadciśnienia tętniczego i zaburzenia gospodarki lipidowej. Nadciśnienie jest schorzeniem często wcześniej występującym niż cukrzyca. Jest czynnikiem bardzo niekorzystnym. Poza tym zaburzenia gospodarki lipidowej powodują też patologię naczyniową. Oba te czynniki są niebezpieczne dla zdrowia pacjenta.
W cukrzycy typu 2 możemy też spotkać te dwie formy retinopatii. Aby jednak uzupełnić obraz kliniczny, musimy jeszcze powiedzieć o cukrzycowym obrzęku plamki. Zmiany cukrzycowe lokalizują się w tym miejscu siatkówki, które najlepiej widzi, czyli w plamce. Należy mieć też na uwadze, że cukrzycowy obrzęk plamki może towarzyszyć retinopatii nieproliferacyjnej i retinopatii proliferacyjnej. To, że ktoś ma retinopatię jednej z tych dwu postaci, nie znaczy, że nie będzie miał cukrzycowego obrzęku plamki. Takie przypadki się zdarzają.
U chorych na cukrzycę którego typu powikłania w postaci cukrzycowej choroby oczu występują częściej?
Istotnych różnic w częstości występowania cukrzycowej choroby oczu u chorych na cukrzycę typu 1 i 2 nie ma, chociaż zauważono, że w przypadku cukrzycy typu 2 częściej niż w cukrzycy typu 1 występuje cukrzycowy obrzęk plamki. Ponadto u osób chorych na cukrzycę typu 2 częściej też mamy do czynienia z zaćmą i neuropatią.
U osób z cukrzycą typu 1 największym zagrożeniem dla wzroku jest rozwinięcie retinopatii proliferacyjnej, natomiast w cukrzycy typu 2 – cukrzycowy obrzęk plamki.
Jak często pacjent chory na cukrzycę powinien być badany przez okulistę?
Konsultacje okulistyczne są w przypadku chorych na cukrzycę konieczne. Pacjent jest jednak zwykle zajęty swoją podstawową chorobą, kontroluje cukier, a nie pamięta, że upłynął rok od ostatniego badania okulistycznego. W tej sytuacji to zatem lekarz diabetolog, czy internista, z którym chory ma styczność w pierwszej kolejności, powinien wiedzieć, że jeśli pacjent w ostatnich miesiącach nie był badany przez okulistę, to na takie badanie należy go wysłać.
Są zalecenia opracowane i aktualizowane co roku przez Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, mówiące, że jeśli pacjent chory na cukrzycę nie ma zmian w dnie oka (zmiany nie zawsze występują), to badania muszą być wykonywane co roku. Im bardziej wydłuża się bowiem czas trwania choroby, tym są mniejsze szanse na wyleczenie. Możemy zapanować tylko nad początkowym stadium retinopatii. Później, gdy zmiany w siatkówce zaczynają się utrwalać, sytuacja jest groźniejsza.
Jeśli z kolei pacjent ma objawy retinopatii nieproliferacyjnej, to musi być kontrolowany przez okulistę raz na pół roku, a w przypadku bardziej zaawansowanej choroby – co trzy miesiące. Z kolei w przypadku cukrzycowego obrzęku plamki, chory natychmiast musi być skierowany do zabiegu laserowego.
Jest także zalecenie, że gdy pacjent ma nasilone zaburzenia ogólne, to powinien być badany przez okulistę co trzy tygodnie, niezależnie od stopnia zaawansowania zmian.
Ważne jest, by pamiętać o kobietach chorych na cukrzycę i będących w ciąży. Ciąża jest bowiem bardzo silnie stymulującym retinopatię czynnikiem. Kobiety, które zaszły w ciążę, powinny być badane przez okulistę co miesiąc. Mimo że pacjentka nie ma objawów na początku ciąży, to może się u niej rozwinąć retinopatia nieproliferacyjna. U tych osób, które zachodzą w ciążę, a mają retinopatię proliferacyjna w zaawansowanym stadium, istnieje możliwość utraty wzroku.
Oczywiście cały czas się przed tym bronimy. Staramy się w tej chwili uświadamiać kobiety, by przed zajściem w ciążę sprawdziły stan oczu. Jeśli się okaże, że są już zmiany w siatkówce, konieczne jest wykonanie zabiegu laserowego, przed zajściem w ciążę.
W klinice okulistycznej jako pierwsi robiliśmy badania, czy zabieg nie jest zagrożeniem dla kobiety, dla samej ciąży (czy nie dojdzie do poronienia), a także dla dziecka. Te zagrożenia wykluczyliśmy. Zabieg ten jest zabiegiem ambulatoryjnym i polega na działaniu światłem laserowym na siatkówkę (fotokoagulacja świetlna). Dzięki niemu później pacjentka w pewnym zakresie jest chroniona przed negatywnym wpływem ciąży.
Dla pacjentów chorych na cukrzycę najważniejsza jest świadomość, że mogą u nich występować powikłania. Powinno się zwracać szczególną uwagę na edukację osób chorych na cukrzycę. Na szkoleniach mówi się jednak przede wszystkim o wyrównaniu cukrzycy, a prawie w ogóle nie mówi się o konieczności badań okulistycznych.
Tematyczne szkolenia, dotyczące cukrzycowej choroby oczu powinny być jednak prowadzone. Ważne są także szkolenia dla lekarzy diabetologów. To z nimi pacjent ma przede wszystkim kontakt. Wtedy obowiązkiem lekarza jest zapytać, czy chory był w ostatnich miesiącach badany przez okulistę. Jeśli nie był – to go na te badania skierować. Jeśli bowiem choroba zostanie wykryta zbyt późno, to niestety zmiany w oku mogą być nieodwracalne.
Rozmawiała
Anna Maria Piątkowska
Komentarze
Napisz komentarz