(0)
Co o przeszczepie szpiku kostnego powinniśmy wiedzieć
Na pytania odpowiada dr med. Szymon Skoczeń z Zakładu Transplantologii Polsko-Amerykańskiego Instytutu Pediatrii CMUJ; Członek Rady Fundacji „Dar Nadziei”
Na czym polega przeczep szpiku kostnego? Jak wygląda zabieg?
W nomenklaturze transplantologicznej „przeszczep” to materiał, który podaje się pacjentowi (biorcy). Tym materiałem może być szpik kostny, ale także komórki krwiotwórcze pobrane z krwi obwodowej (krążącej w naszym organizmie w tętnicach i żyłach). Zabieg podania materiału nazywamy „przeszczepieniem” komórek krwiotwórczych. Wbrew powszechnie przyjętym opiniom sam zabieg jest bardzo prosty i polega na przetoczeniu przygotowanego wcześniej preparatu komórek krwiotwórczych, podobnie jak przetaczamy na przykład preparat krwi.
Gdy rozmawiamy z rodzicami chorych dzieci i pacjentami, dzielimy zazwyczaj procedurę przeszczepiania komórek krwiotwórczych na trzy części. Pierwsza ma na celu zniszczenie własnego szpiku chorego lub przytłumienie funkcji jego układu odpornościowego tak, by nie zniszczył podanych komórek dawcy. Druga to właśnie przetoczenie komórek dawcy. Trzecia to wykorzystanie całej naszej wiedzy i doświadczeń, aby skłonić komórki dawcy i biorcy, by żyły obok siebie w przyjaźni, podejmując wszystkie funkcje jak w jednym zdrowym organizmie.
W jakich przypadkach choremu można podać jego własny szpik, a w jakich jest to niemożliwe?
Własny szpik chorego możemy pobrać i ponownie podać wtedy, gdy jego choroba nie jest zlokalizowana w szpiku kostnym. Dotyczy to pacjentów z chorobą nowotworową zlokalizowaną poza szpikiem kostnym. W takich przypadkach przeszczepienie komórek krwiotwórczych nie jest zabiegiem leczniczym, ale pozwala na zastosowanie większych dawek chemioterapii, dających nadzieję na zniszczenie obecnych w narządach komórek nowotworowych. Niestety duże dawki cytostatyków niszczą również własny szpik dziecka. Podanie wcześniej pobranych i przechowanych poprzez zamrożenie komórek krwiotwórczych pozwala na odbudowę własnego szpiku i ponowne podjęcie wszystkich jego funkcji.
Co to jest „przeszczep przeciwko gospodarzowi” i jakie niesie z sobą niebezpieczeństwo?
Reakcja „przeszczep przeciw gospodarzowi” powstaje wtedy, gdy komórki dawcy rozpoznają komórki organizmu biorcy (chorego dziecka) jako obce i starają się je za wszelką cenę zniszczyć. Objawy tej agresji widzimy najczęściej na skórze, w wątrobie, przewodzie pokarmowym, ale mogą dotyczyć każdego narządu. Jeżeli są bardzo nasilone, mogą doprowadzić do śmierci pacjenta, jeżeli natomiast reakcje przebiegają łagodniej, mogą trwać wiele lat upośledzając funkcję zajętych narządów.
Czy w przypadku białaczki stosuje się metodę leczenia komórkami macierzystymi?
Białaczka jest chorobą szpiku kostnego, komórki krwiotwórcze są komórkami macierzystymi szpiku kostnego (mają zdolność odnowienia go w całości). Przeszczepienie komórek krwiotwórczych stosuje się w białaczkach bardzo agresywnych, nie poddających się standardowej chemioterapii stosowanej w dziecięcych oddziałach onko-hematologicznych.
Czy trudno jest znaleźć odpowiedniego dawcę? Czy grupa krwi też ma znaczenie?
Około 25-30% pacjentów ma dawców rodzinnych (rodzeństwo). Dla pozostałych chorych szukamy dawców w rejestrach dawców niespokrewnionych oraz rejestrach krwi pępowinowej. Czasami dawcami komórek krwiotwórczych mogą być rodzice. Obecnie uważa się, że dla większości pacjentów można dobrać dawcę komórek krwiotwórczych.
Zgodność grup krwi powoduje, że zabieg przeszczepienia jest łatwiejszy. Ich niezgodność nie jest jednak przeciwwskazaniem do jego wykonania.
Co to jest Bank Dawców szpiku kostnego?
Tak naprawdę nie jest to Bank Dawców, a Rejestr Dawców komórek krwiotwórczych. W rejestrze zgromadzone są dane osób (w tym także tzw. antygeny zgodności tkankowej), którzy dobrowolnie wyrazili zgodę na bycie potencjalnym dawcą komórek krwiotwórczych. Po oznaczeniu antygenów zgodności tkankowej (białek znajdujących się na powierzchni komórek) chorego przeszukuje się za pośrednictwem organizacji POLTRANSPLANT rejestry dawców niespokrewnionych. Jeżeli występuje zgodność wykonuje się poszerzone badania u dawcy i kwalifikuje do procedury pobrania komórek krwiotwórczych.
Jakie są metody pobierania szpiku kostnego?
Komórki krwiotwórcze można uzyskać od dawcy na dwa sposoby. Pierwszy to pobranie szpiku kostnego w znieczuleniu ogólnym poprzez wielokrotne nakłucia kości biodrowej. Drugi to pobranie komórek krwiotwórczych z krwi obwodowej od dawcy po wcześniejszym „zmobilizowaniu” szpiku do zwiększenia ich produkcji za pomocą odpowiedniego leku. W szpiku namnaża się duża liczba komórek krwiotwórczych, które przechodzą do krwi obwodowej i krążą w żyłach i tętnicach dawcy. Krew pobiera się z jednej żyły dawcy, następnie jest wirowana w maszynie, która izoluje prawie wyłącznie komórki krwiotwórcze, a pozostałe komórki wracają do innej żyły dawcy. Po odpowiednim przygotowaniu materiał uzyskany z wykorzystaniem jednej z metod jest podawany choremu. Zdarza się w wyjątkowych sytuacjach, że dla uzyskania odpowiedniej liczby komórek krwiotwórczych u tego samego dawcy wykorzystuje się obie metody.
Anna Maria Piątkowska
W nomenklaturze transplantologicznej „przeszczep” to materiał, który podaje się pacjentowi (biorcy). Tym materiałem może być szpik kostny, ale także komórki krwiotwórcze pobrane z krwi obwodowej (krążącej w naszym organizmie w tętnicach i żyłach). Zabieg podania materiału nazywamy „przeszczepieniem” komórek krwiotwórczych. Wbrew powszechnie przyjętym opiniom sam zabieg jest bardzo prosty i polega na przetoczeniu przygotowanego wcześniej preparatu komórek krwiotwórczych, podobnie jak przetaczamy na przykład preparat krwi.
Gdy rozmawiamy z rodzicami chorych dzieci i pacjentami, dzielimy zazwyczaj procedurę przeszczepiania komórek krwiotwórczych na trzy części. Pierwsza ma na celu zniszczenie własnego szpiku chorego lub przytłumienie funkcji jego układu odpornościowego tak, by nie zniszczył podanych komórek dawcy. Druga to właśnie przetoczenie komórek dawcy. Trzecia to wykorzystanie całej naszej wiedzy i doświadczeń, aby skłonić komórki dawcy i biorcy, by żyły obok siebie w przyjaźni, podejmując wszystkie funkcje jak w jednym zdrowym organizmie.
W jakich przypadkach choremu można podać jego własny szpik, a w jakich jest to niemożliwe?
Własny szpik chorego możemy pobrać i ponownie podać wtedy, gdy jego choroba nie jest zlokalizowana w szpiku kostnym. Dotyczy to pacjentów z chorobą nowotworową zlokalizowaną poza szpikiem kostnym. W takich przypadkach przeszczepienie komórek krwiotwórczych nie jest zabiegiem leczniczym, ale pozwala na zastosowanie większych dawek chemioterapii, dających nadzieję na zniszczenie obecnych w narządach komórek nowotworowych. Niestety duże dawki cytostatyków niszczą również własny szpik dziecka. Podanie wcześniej pobranych i przechowanych poprzez zamrożenie komórek krwiotwórczych pozwala na odbudowę własnego szpiku i ponowne podjęcie wszystkich jego funkcji.
Co to jest „przeszczep przeciwko gospodarzowi” i jakie niesie z sobą niebezpieczeństwo?
Reakcja „przeszczep przeciw gospodarzowi” powstaje wtedy, gdy komórki dawcy rozpoznają komórki organizmu biorcy (chorego dziecka) jako obce i starają się je za wszelką cenę zniszczyć. Objawy tej agresji widzimy najczęściej na skórze, w wątrobie, przewodzie pokarmowym, ale mogą dotyczyć każdego narządu. Jeżeli są bardzo nasilone, mogą doprowadzić do śmierci pacjenta, jeżeli natomiast reakcje przebiegają łagodniej, mogą trwać wiele lat upośledzając funkcję zajętych narządów.
Czy w przypadku białaczki stosuje się metodę leczenia komórkami macierzystymi?
Białaczka jest chorobą szpiku kostnego, komórki krwiotwórcze są komórkami macierzystymi szpiku kostnego (mają zdolność odnowienia go w całości). Przeszczepienie komórek krwiotwórczych stosuje się w białaczkach bardzo agresywnych, nie poddających się standardowej chemioterapii stosowanej w dziecięcych oddziałach onko-hematologicznych.
Czy trudno jest znaleźć odpowiedniego dawcę? Czy grupa krwi też ma znaczenie?
Około 25-30% pacjentów ma dawców rodzinnych (rodzeństwo). Dla pozostałych chorych szukamy dawców w rejestrach dawców niespokrewnionych oraz rejestrach krwi pępowinowej. Czasami dawcami komórek krwiotwórczych mogą być rodzice. Obecnie uważa się, że dla większości pacjentów można dobrać dawcę komórek krwiotwórczych.
Zgodność grup krwi powoduje, że zabieg przeszczepienia jest łatwiejszy. Ich niezgodność nie jest jednak przeciwwskazaniem do jego wykonania.
Co to jest Bank Dawców szpiku kostnego?
Tak naprawdę nie jest to Bank Dawców, a Rejestr Dawców komórek krwiotwórczych. W rejestrze zgromadzone są dane osób (w tym także tzw. antygeny zgodności tkankowej), którzy dobrowolnie wyrazili zgodę na bycie potencjalnym dawcą komórek krwiotwórczych. Po oznaczeniu antygenów zgodności tkankowej (białek znajdujących się na powierzchni komórek) chorego przeszukuje się za pośrednictwem organizacji POLTRANSPLANT rejestry dawców niespokrewnionych. Jeżeli występuje zgodność wykonuje się poszerzone badania u dawcy i kwalifikuje do procedury pobrania komórek krwiotwórczych.
Jakie są metody pobierania szpiku kostnego?
Komórki krwiotwórcze można uzyskać od dawcy na dwa sposoby. Pierwszy to pobranie szpiku kostnego w znieczuleniu ogólnym poprzez wielokrotne nakłucia kości biodrowej. Drugi to pobranie komórek krwiotwórczych z krwi obwodowej od dawcy po wcześniejszym „zmobilizowaniu” szpiku do zwiększenia ich produkcji za pomocą odpowiedniego leku. W szpiku namnaża się duża liczba komórek krwiotwórczych, które przechodzą do krwi obwodowej i krążą w żyłach i tętnicach dawcy. Krew pobiera się z jednej żyły dawcy, następnie jest wirowana w maszynie, która izoluje prawie wyłącznie komórki krwiotwórcze, a pozostałe komórki wracają do innej żyły dawcy. Po odpowiednim przygotowaniu materiał uzyskany z wykorzystaniem jednej z metod jest podawany choremu. Zdarza się w wyjątkowych sytuacjach, że dla uzyskania odpowiedniej liczby komórek krwiotwórczych u tego samego dawcy wykorzystuje się obie metody.
Anna Maria Piątkowska
Komentarze
Napisz komentarz